Dosya

Paco Morales Hitit Mutfağını Geleceğe Taşıyor

Endülüs’ün 3 Michelin yıldızlı efsane şefi Paco Morales ve Noor Innovation Lab, Çorum Belediyesi ile Hitit mutfak mirasını araştırmak üzere 3 aylık tarihi bir pilot program başlattı.

Anadolu’nun binlerce yıllık medeniyetler beşiğinde, çivi yazılı tabletlerin fısıldadığı en köklü mutfak kültürlerinden biri, dünya gastronomi sahnesinin en entelektüel şeflerinden birinin rehberliğinde küresel ölçekte yeniden yorumlanıyor. İspanya’nın Córdoba kentinde kurduğu üç Michelin yıldızlı restoranı Noor ve araştırma üssü Noor Innovation Lab (NIL) ile Endülüs’ün 10. yüzyıldan itibaren parlayan İslam dönemi yemek hafızasını çağdaş gastronomi sanatına dönüştüren Paco Morales; bu kez rotasını antik Hitit İmparatorluğu’nun başkenti Hattuşa’ya ve Çorum’un bereketli topraklarına çevirdi.

Çorum Belediyesi, Paco Morales ve Noor Innovation Lab ortaklığıyla 15 Kasım 2026 itibarıyla resmen başlatılan ve 15 Şubat 2027’ye kadar sürecek olan 3 aylık ‘Çorum Gastronomi Mirası Araştırma ve Geliştirme Pilot Programı’, Türkiye’nin son yıllardaki en iddialı ve vizyoner mutfak projesi olarak kayıtlara geçiyor. Bu iş birliği, popüler yemek festivallerinin veya günübirlik şovların ötesine geçerek; arkeolojik kanıtları, çivi yazılı tabletleri, Çorum’un yerel tohumlarını ve yaşayan esnaf kültürünü uluslararası bilimsel araştırma zemininde buluşturuyor.

Endülüs Hafızasını İnşa Eden Zihin: Paco Morales ve Noor Felsefesi

1981 yılında Córdoba’da doğan Paco Morales, gastronomi çevrelerinde yalnızca bir şef değil; bir mutfak arkeoloğu ve kültür tarihçisi olarak tanımlanıyor. Morales’i diğer büyük şeflerden ayıran temel özellik; gastronomiyi yalnızca damakta hoş izler bırakan bir lezzet sanatı olarak değil, tarihsel hafızayı ve bir medeniyetin kültürel kodlarını yeniden inşa etmenin en güçlü aracı olarak görmesidir.

Kariyerine modern avangart mutfağın zirvesi sayılan El Bulli’de Ferran Adrià ile başlayan Morales, ardından Mugaritz’de Andoni Luis Aduriz ile yıllarca mutfak şefliği yürüterek malzemenin doğasına ve felsefesine odaklandı. 2016 yılında doğduğu topraklara dönerek açtığı Noor Restaurant ise gastronomi dünyasında eşi benzeri olmayan bir metodoloji kurdu. Morales, Noor’da her gastronomi sezonunu Endülüs medeniyetinin farklı bir tarihsel yüzyılına ayırdı. Örneğin 10. yüzyıl Emevi hilafetini işlerken, o çağda henüz Amerika kıtası keşfedilmediği için mutfağına kesinlikle domates, patates, biber, mısır veya kakao sokmadı; yalnızca o yüzyılda kullanılan badem sütü, acı portakal, turunç, kişniş, kimyon ve safran gibi malzemelerle çalıştı. 2025 yılında İspanya Kraliyet Gastronomi Akademisi tarafından ‘En İyi Mutfak Şefi’ ödülüne layık görülen ve üç Michelin yıldızıyla taçlanan Morales, tarihçiler ve araştırmacılarla kurduğu bilimsel iş birliğini modern tabaklara yansıtan öncü bir isim oldu.

Saha Ziyareti: Esnaf Tezgâhlarından Hattuşa Surlarına

Pilot programın ilk görünür ve en somut adımı, Paco Morales’in Çorum saha ziyaretiyle atıldı. Bu ziyaret, bürokratik bir protokol gezisi olmanın çok ötesine geçerek Morales’in doğrudan Çorum’un yaşayan esnaf lokantalarına, fırınlarına ve tandır ocaklarına girmesiyle şekillendi. Morales, Çorum’un asırlık ustalarıyla omuz omuza vererek kentin simgesi tandır kebabının ağır ateşte pişme sırlarını, etin marinasyon sürecini ve bakır tezgâh disiplinini yerinde gözlemledi.

Program kapsamında UNESCO Dünya Mirası Listesi’nde yer alan Hattuşa ören yeri ve Yazılıkaya tapınak alanını da ziyaret eden Morales, Hitit İmparatorluğu’nun binlerce yıl önce inşa ettiği devasa tahıl silolarını, anıtsal poternleri ve çivi yazılı tabletlerin bulunduğu arşiv yapılarını inceleyerek bölgenin tarihsel ve coğrafi derinliğini ilk elden değerlendirdi. Ziyaret sırasında Çorum Belediyesi ile resmî iş birliği protokolü de imzalandı.

Endülüs’ten Hattuşa’ya: Neden Hitit Mutfağı?

Paco Morales’in Endülüs’te hayata geçirdiği çığır açıcı yaklaşım, Çorum ve Hitit mutfağının dünya gastronomi sahnesinde konumlandırılması açısından son derece hayati bir model sunuyor. Çünkü Morales’in başarısı yalnızca eski tarifleri mekanik olarak yeniden üretmesinde değil; bir medeniyetin mutfak hafızasını çağdaş gastronominin güçlü, entelektüel ve küresel bir anlatısına dönüştürebilmesindedir.

Hitit uygarlığı; çivi yazılı tabletlerinde yüzden fazla farklı ritüel ekmeğini, kurban ziyafetlerini, arpa ve siyez gibi kadim tahılları, fermantasyon içeceklerini ve kilden kaplarda pişen et yemeklerini kayıt altına almış dünyanın en eski yazılı mutfak arşivlerinden biridir. Morales’in Endülüs’te yaptığı gibi, Hitit mutfak mirasının da arkeolojik bulgular, çivi yazılı belgeler ve yerel ürünler temelinde çağdaş bir mutfak diline çevrilmesi, Anadolu gastronomisi için çığır açıcı bir sıçrama tahtasıdır.

Üç Aylık Pilot Programın Dört Stratejik Çalışma Alanı

15 Kasım 2026 ile 15 Şubat 2027 tarihleri arasında yürütülecek 3 aylık program, ayakları yere basan ve dört ana çalışma başlığından oluşan gerçekçi bir ön araştırma modeline dayanıyor:

1. Çalışma | Saha Ziyareti ve Yerel Ustalarla Buluşma: Paco Morales’in yerel üreticilerle, fırıncılarla ve aşçılarla buluşarak bölgenin karakteristik ürünlerini, yabani otlarını ve pişirme metotlarını yerinde tanıması; Hitit Üniversitesi akademisyenlerinden tarihsel mutfak birikimi hakkında doğrudan brifing alması sağlandı.

2. Çalışma | Ön Araştırma ve Gelişim Alanları (Noor Innovation Lab): Morales ve araştırma ekibi, Çorum ziyaretinde edindikleri saha verileri doğrultusunda İspanya’daki laboratuvarlarında bir ön değerlendirme yürütecek. Bu aşamada yeni yemekler uydurulması veya aceleci reçeteler üretilmesi hedeflenmiyor; amaç, Çorum mutfak mirasının hangi yönlerinin daha derin araştırılmaya değer olduğunu ve gelecekte nasıl geliştirilebileceğini belirlemek. İlerleyen dönemde ele alınabilecek iki veya üç öncelikli gastronomi projesinin ana hatları tanımlanacak.

3. Çalışma | Çorum Mirasının Uluslararası Paylaşımı: Paco Morales’in Córdoba’daki restoranı Noor’da veya uygun bir uluslararası gastronomi platformunda, seçkin yabancı gastronomi gazetecileri ve kanaat önderlerinden oluşan 10-15 kişilik dar kapsamlı bir davetli grubuna Çorum’un ürünleri ve tarihsel birikimi tanıtılacak. Morales’in yaratıcı dokunuşuyla hazırlanacak üç küçük tadım sunumuyla Çorum, dünya gastronomi kamuoyuna ilk nitelikli temasını kuracak.

4. Çalışma | Gastronomi Mirası Ön Araştırma Dosyası: Üç aylık sürecin sonunda Hitit Üniversitesi akademisyenleri ve yerel paydaşların katkılarıyla 15-20 sayfalık iki dilli (Türkçe-İngilizce) bir başlangıç belgesi hazırlanacak. Bu belgede tarihsel kanıtlar, günümüzde yaşayan Çorum gelenekleri ve yaratıcı değerlendirmeler birbirine karıştırılmadan, üç ayrı disiplin olarak belgelenecek.

UNESCO Yaratıcı Şehirler Ağı Yolunda Tarihi Adım

Bu üç aylık pilot program, Çorum’un uzun vadeli hedefi olan UNESCO Yaratıcı Şehirler Ağı (UCCN) Gastronomi Şehri adaylığı için en sağlam bilimsel ve uluslararası meşruiyet zeminini hazırlıyor. UNESCO adaylık süreçlerinde aranan en kritik kriter, yalnızca bir şehrin yemeklerinin lezzeti değil; o kentin mutfak hafızasını akademiyle, yerel üreticiyle ve uluslararası saygın ortaklıklarla nasıl sürdürülebilir bir kültür politikasına dönüştürdüğüdür.

Paco Morales ve Noor Innovation Lab gibi dünya çapında bir vizyonun Çorum’a dahil olması; Hitit tabletlerinden süzülen bin yıllık ekmek ve et kültürünün çağdaş dünya mutfağına konuşabilmesini sağlayacaktır. Çorum Belediyesi’nin başlattığı bu pilot hamle, Türkiye’de yerel gastronomiyi popülist tuzaklardan kurtarıp bilimsel ve evrensel bir sanat düzeyine taşıyan en kıymetli öncü adım olarak tarihe geçmeye adaydır.

Sıkça Sorulan Sorular

Paco Morales kimdir ve neden dünya çapında tanınmaktadır?

1981 Córdoba doğumlu Paco Morales, El Bulli ve Mugaritz ekollerinden yetişen, Córdoba’da açtığı üç Michelin yıldızlı Noor restoranında Endülüs’ün İslam dönemi mutfak mirasını çağdaş gastronomi teknikleriyle yeniden inşa eden dünyanın en yaratıcı ve entelektüel şeflerinden biridir.

Çorum Belediyesi ile yürütülen programın süresi ve tarihleri nedir?

Program 15 Kasım 2026 tarihinde resmen başlamış olup 15 Şubat 2027 tarihine kadar 3 ay boyunca devam edecek bir pilot araştırma çalışmasıdır.

Projenin Hitit uygarlığı ve Çorum için önemi nedir?

Çivi yazılı tabletlerde yer alan antik Hitit ekmekleri, pişirme yöntemleri ve kadim tahıllar; Paco Morales ve Noor Innovation Lab’in tarihsel gastronomi metodolojisiyle araştırılarak uluslararası gastronomi standartlarında belgelenecek ve Çorum’un UNESCO Gastronomi Şehri adaylığına zemin hazırlayacaktır.

Program kapsamında uluslararası tanıtım nerede yapılacaktır?

Paco Morales’in Córdoba’daki restoranı Noor’da veya uygun bir uluslararası gastronomi platformunda, seçkin yabancı gastronomi gazetecilerine Çorum ürünleri ve mutfak hikâyesini anlatan özel bir tadım ve sunum buluşması düzenlenecektir.

Mobil sürümden çık