Kahvaltı ve öğle yemeği arasındaki o belirsiz sınırda konumlanan brunch, artık dünyanın her yerinde aynı tabelayı, aynı müziği ve aynı eggs royale’yi sunan kimliksiz bir kültüre dönüşmüş durumda. Barselona’da ise bazı insanlar buna isyan etti. “Stop brunch!” pankartlarıyla sokaklara çıktılar. Sebep yalnızca bir öğün meselesi değil; aslında çok daha derin bir şey: kimlik, yerellik ve overtourism’e karşı bir duruş.

Bir Gazetecinin Küçük Haritası, Büyük Bir Harekete Dönüştü

2020 yılının sonbaharında La Vanguardia gazetesinin muhabiri Albert Molins, sıradan bir Google Maps listesi oluşturdu. Amacı basitti: Barselona’daki geleneksel Katalonya kahvaltısı “esmorzar de forquilla” yapan mekânları işaretlemek. Kimse bu küçük listenin nereye gideceğini bilemezdi. Ancak liste büyüdü, büyüdü, büyüdü. Sonunda tam teşekküllü bir uygulamaya — EsmorzApp‘e — dönüştü. Bugün bu hareket, sadece bir yemek geleneğini değil; bir şehrin kendi kimliğini savunma biçimini temsil ediyor.

Esmorzar de Forquilla Nedir?

“Çatallı kahvaltı” anlamına gelen esmorzar de forquilla, sabah ile öğle arasında yenen doyurucu bir öğündür. Kökeni 19. yüzyıl Katalonya’sına uzanır; kırsal kesimdeki işçilerin öğleye kadar güç bulabilmek için aldıkları kalori yüklü bir öğün olarak başlamıştır.

Menü içerikleri brunch’tan bir dünya kadar farklıdır:

• Trinxat: Patates ve lahanadan yapılan, üzeri çıtır pastırmayla kaplanan bir kavurma
• Fricandó: Mantar ve dana etiyle pişirilen geleneksel bir yahni
• Bacallà amb samfaina: Köz sebzeler üzerinde servis edilen tuzlanmış morina balığı
• Cap i pota: Dana başı ve paça stew’u — en zengin, en gelatinöz, en unutulmaz lezzet
• Peus de porc: Domuz ayağı; offal severlerin cenneti

Tüm bunlar bir kadeh şarap, ekmek ve kahveyle birlikte gelir. Ve genellikle 15 Euro’nun altında. “Nasıl bu kadar ucuz?” diye soruyorsanız, cevap basit: Hedef kitlesi turist değil, mahalle sakini.

Brunch Neden Sorun Haline Geldi?

Brunch’un kendisi kötü değil. Sorun, brunch’un temsil ettiği şeyde. Barselona’da olduğu gibi pek çok Avrupalı şehirde, aynı dekoru, aynı müziği, aynı menüyü sunan “jeneric brunch noktaları” mahalle barlarının, küçük esnafın ve yerel restoranların yerini alıyor. Kiralar yükseliyor, yerli sakinler mahallesinden ediyor ve şehir, dünyanın neresinde olduğunu unuttuğunuz steril bir tüketim mekânına dönüşüyor.

Barselona sakinleri 2026 yazına girerken bu gerilimi her zamankinden güçlü hissediyor. “Turist, git!” sloganlarının yanı sıra “Stop brunch!” yazıları da şehrin duvarlarını süslüyor. Bu bir düşmanlık değil; bir çığlık. “Biz de buradayız, bu şehir de bizim” diyen bir ses.

Hareket Büyüyor, Genç Nesil Katılıyor

Başlangıçta esmorzar de forquilla, yaşlı kuşakların nostaljik bir ritüeliydi. Ama EsmorzApp’in yayılmasıyla birlikte genç Barcelonalılar da bu geleneği keşfetti. Barselona’nın Eixample semtindeki Gelida restoranının sahibi Gerard Llopart, son yıllarda genç müşteri kitlesinin büyük ölçüde arttığını söylüyor. Aynı zamanda turistler de bu harekete katılabiliyor; ama kurallar farklı. Bu mekânlara gelen turist, mahalle sakinleriyle aynı masaya oturuyor, aynı fiyatı ödüyor ve bir şehri turistik bir set olarak değil, gerçek bir yaşam alanı olarak deneyimliyor.

Türkiye’de Bir Ayna: Kahvaltı Kültürümüz Tehdit Altında mı?

Barselona’nın esmorzar isyanını okurken, Türkiye’de de benzer bir gerilimin filizlendiğini hissedebiliyoruz. İstanbul’un pek çok semtinde artık sabah kahvaltısı, belirli bir estetik kodla sunulan — avokado tostu, granola, matcha latte — “brunch mekanlarına” dönüşmüş durumda. Buna karşılık Karadeniz tereyağlı yumurtası, taze kaymak, köy peyniri ve çay kültürünü yaşatan esnaf kahvaltıcıları biraz daha geri plana çekiliyor.

Katalonya’nın bu isyanında Türk okuyucunun da kendine ait bir şeyler bulabileceğini düşünüyorum. Belki de en devrimci eylem, bir sonraki brunch rezervasyonu yerine mahalle fırıncısından simit alıp eski usul bir kahvaltı masası kurmak.

Sonuç: Kimliksiz Lezzetin Bedeli

Molins’in dediği gibi, esmorzar brunch’tan daha iyi ya da daha kötü değil. “Ama bu bizim tarihimiz” diyor. Ve işte tam da bu yüzden önemli. Çünkü yemek sadece açlık gidermek değil; kim olduğunuzu söylemek, nereye ait olduğunuzu hatırlatmak. Barselona sokaklarında başlayan bu küçük isyan, aslında bize şunu hatırlatıyor: Bir tabak yemek bazen çok daha fazlasını taşır — bir tarihi, bir kimliği, bir direnişi.

Bir sonraki Barselona ziyaretinizde brunch kuyruğuna girmeden önce EsmorzApp’i açın. Cap i pota’yı deneyin. Ve kendinize sorun: Bu şehirde gerçekten nerede olmak istiyorsunuz?