Haberler
Ege’nin Unutulan Meyveleri: İğde, Alıç, Üvez ve Anadolu’nun Kaybolan Meyve Mirası
İğde, alıç, üvez, Malta eriği… Ege köylerinde yaşlılar hâlâ topluyor ama genç nesil tanımıyor bile. Anadolu’nun unutulmaya yüz tutmuş meyvelerinin hikâyesi ve coğrafi işaret potansiyeli.
Bir Ege köyüne sonbahar geldiğinde, yaşlılar sırtlarına sepetlerini alır ve dağ bayır dolaşmaya başlar. Topladıkları ne portakal ne mandalina ne de avokado — ithal meyve değil; iğde, alıç, üvez, Malta eriği, çitlembik, harnup, menengiç, kocayemiş. Anadolu coğrafyasının yerli, endemik, yüzyıllardır sofralarda yer almış ama son 30 yılda adeta unutulmuş meyveleri. Bugün köylerde 80 yaşındaki bir nine hâlâ bu meyveleri tanır, toplar, marmeladını yapar, pekmezini kaynatır. Ama 40 yaşındaki oğlu bu meyvelerin ismini bile zor hatırlar. Ege’nin son meyve hazineleri diye buna denir işte: bilgi, tat ve biyoçeşitlilik olarak kaybolmakta olan, ama hâlâ kurtarılabilir bir miras.
İğde: Mübarek Meyve, Kuraklığın Dostu
İğde (Elaeagnus angustifolia), Ege ve Akdeniz’in en dirençli meyve ağaçlarından biridir. Toprak seçmez, kuraklığa dayanır, tuzlu toprakta bile büyür. İğde ağacının kökleri, toprağa azot bağlar; yani çorak arazide bile başka bitkilerin yetişmesini sağlar. Müslüman gelenekte mübarek meyve olarak bilinir; İslam öncesi Anadolu’da da kutsal sayılırdı. Küçük, sarımsı-yeşil, unlu görünümlü meyvesi sonbaharda olgunlaşır. Taze yenildiğinde buruşuk, hafif ekşimsi, buruk bir tattır. Ama kurutulduğunda tatlılaşır; pekmez, marmelat, pestil yapılır.
Ege köylerinde iğde hasadı ekim-kasım aylarıdır. Ağacın altına çarşaf serilir, sopa ile dallara vurulur. Toplanan meyveler ya doğrudan kurutulur ya da büyük kazanlarda pekmez haline getirilir. İğde pekmezi, özellikle Aydın, Denizli ve Muğla köylerinde kış aylarının enerji kaynağıdır. Çocuklara sabah aç karnına bir kaşık iğde pekmezi verilir; demir ve şeker zenginliği ile “kansızlığa iyi geldiği” düşünülür. Modern tıp, iğde meyvesinin gerçekten yüksek oranda C vitamini, E vitamini ve fenolik bileşik içerdiğini doğruluyor.
Alıç: Yüreğe İyi Gelen Kırmızı Meyve
Alıç (Crataegus monogyna / Crataegus orientalis), Avrupa’da hawthorn, Anadolu’da alıç, yemişen, geviş olarak bilinir. Ege’de özellikle İzmir, Manisa, Aydın yöresinin orman kenarlarında ve maki içinde yabani olarak yetişir. Küçük, kırmızı, elma şeklinde meyvesi sonbaharda olgunlaşır. Tadı hafif ekşimsi, unlu, hafif tatlıdır.
Alıcın Anadolu’daki en eski kullanımı şurup ve hoşaftır. Anadolu’nun geleneksel tıbbında alıç, yüreğe iyi gelen meyve olarak bilinir. Alman fitoterapisinde de standardize alıç ekstresi kalp yetmezliği ve hafif hipertansiyon tedavisinde kullanılır; prosiyanidinler ve flavonoidler kalp kasını güçlendirir, damar genişletici etki sağlar. Ege köylerinde alıç şurubu, kış aylarında grip ve soğuk algınlığına karşı doğal bir ilaç olarak içilirdi. Alıç marmelatı ise Ege’de kahvaltılık olarak tüketilen nadir bir yayla lezzetidir.
Son yıllarda Ege mutfağının öncü şefleri, alıcı compote ve şekerleme formunda fine dining tabaklarına taşıdı. Civan Turpçu, Şemsa Denizsel ve İstanbul’daki bazı şefler alıçla yaptıkları deconstruct tatlılarla dikkat çekiyor.
Üvez: Karadeniz’in Avrupa’da Da Tanınan Sıradışı Meyvesi
Üvez (Sorbus domestica / Sorbus aucuparia), üvez ağacının küçük, kırmızı-turuncu, armut şeklindeki meyvesidir. Anadolu’da daha çok Karadeniz ve Marmara’da yaygın olsa da, Ege’nin yüksek rakımlı orman kenarlarında da bulunur. Olgunlaşmadan yenirse aşırı buruk ve acıdır; bletting (aşırı olgunlaştırma) denilen bir süreçten sonra — yani toplandıktan sonra 1-2 hafta kuru ot üzerinde bekletildiğinde — içindeki tanenler parçalanır ve meyve tatlı, yumuşak, hoş kokulu bir hale gelir.
Üvez, Ortaçağ Avrupa’sında önemli bir kış meyvesiydi. Almanya, İsviçre, Avusturya‘da hâlâ üvez likörü, üvez pekmezi, üvez marmelatı yapılır. Türkiye’de ise üvez daha çok hoşaf olarak tüketilir. Ege’de üvez, genellikle Ekim-Kasım’da toplanır ve hoşaf (kuru meyve kompostosu) yapılarak kış için saklanır. Üvez hoşafı, kuru üzüm, kuru kayısı ve kuşburnu ile karıştırıldığında zengin bir vitamin deposuna dönüşür.

Malta Eriği: Bektaşi Üzümü Olarak Da Bilinen Kaybolan Meyve
Malta eriği (Bektaşi üzümü, Phyllanthus emblica veya Grewia asiatica) — Türkiye’de bu isimle anılan iki farklı meyve vardır. Birincisi Phyllanthus emblica (Hint bektaşi üzümü / amla), ikincisi Grewia asiatica (gerçek Malta eriği). Ege’de ve Akdeniz’de yaygın olan, sarımsı-yeşil, küçük, erik benzeri meyveli olan tür Grewia asiatica‘dır. Bektaşi üzümü olarak da bilinir; Bektaşi tarikatı üyelerinin bu meyveyi çok tükettiğinden bu isimle anıldığı rivayet edilir.
Malta eriği, son 30 yılda Ege köylerinde neredeyse tamamen kaybolmuş bir meyvedir. Ödemiş, Nazilli, Milas, Aydın köylerinde yaşlılar hâlâ bu ağacın meyvesini toplar, marmeladını yapar. Malta eriği marmelatı, C vitaminince zengin, hafif buruk, buruk-tatlı dengesiyle benzersiz bir lezzettir. Taze meyve olarak da yenilebilir ama çok küçük ve çekirdekli olduğundan ticari değeri düşüktür. Ege mutfağında sonbahar-kış döneminde Malta eriği reçeli, Malta eriği şurubu ve Malta eriği pekmezi yapılırdı.
Malta eriğinin yok olmasının başlıca nedeni ekonomik değer kaybı: ithal meyveler (muz, portakal, avokado) pazara hakim oldukça, köylüler yerel meyve ağaçlarını bakımsız bıraktı. Bugün birçok Ege köyünde Malta eriği ağacı, terk edilmiş bağların arasında tek tük duran, kimsenin ilgilenmediği bir miras ağacıdır.
Kocayemiş, Harnup, Çitlembik: Ege’nin Diğer Unutulmuş Lezzetleri
Ege’nin meyve haritası bunlarla sınırlı değil. Kocayemiş (Arbutus unedo), Akdeniz ve Ege’nin dağlık bölgelerinde yetişen, çilek görünümlü kırmızı meyvesi olan bir ağaçtır. Avrupa’da strawberry tree olarak bilinir; Portekiz, İspanya ve İtalya’da medronho, madroño, corbezzolo olarak anılır. Türkiye’de kocayemiş marmelatı, kocayemiş likörü ve kocayemiş şurubu yapılır. C ve B vitaminlerince zengindir.
Harnup (Keçiboynuzu, Ceratonia siliqua), Ege ve Akdeniz’in sembol ağaçlarından biridir. Meyvesi koyu kahverengi, uzun, bakla şeklinde bir kapsüldür. İçindeki tohumlar yüzyıllar boyunca kratat (elmas karatı tartısı) birimi olarak kullanılmış; bugün bu ölçü karat kelimesiyle mücevhercilikte yaşıyor. Harnup pekmezi, harnup unu (gıda endüstrisinde doğal tatlandırıcı), harnup sakızı Ege’nin geleneksel ürünleridir.
Çitlembik (Pistacia terebinthus), Ege ve Akdeniz’in maki florasının tipik ağacıdır. Küçük, kırmızı-siyah meyveleri toplanır; kavrulup tuzlanarak atıştırmalık olarak tüketilir. Yunanistan’da tsikoudia rakısının yapımında kullanılır. Türkiye’de çitlembik, menengiç kahvesi olarak Güneydoğu Anadolu’da yaygındır. Çitlembik yağı da Ege’de geleneksel bir yağ kaynağıydı.
Neden Yok Oluyorlar?
Ege’nin unutulan meyvelerinin yok oluşunun arkasında üç temel neden var. Birincisi, kırsal nüfusun azalması: 1980’lerden bu yana köylerden kentlere göç, geleneksel bilginin taşıyıcısı olan yaşlı nüfusun azalmasına yol açtı. İkincisi, tarımsal monotonlaşma: devlet destekli tarım politikaları, çiftçiyi tek ürüne (zeytin, üzüm, nar) yönlendirdi; geleneksel çok ürünlü bahçe kültürü ortadan kalktı. Üçüncüsü, ithal meyve baskısı: muz, portakal, avokado, kivi gibi ithal meyveler pazara hakim oldu; yerel meyveler alıcı bulamadı.
Coğrafi İşaret Potansiyeli ve Şeflerin Rolü
Türkiye’de coğrafi işaret tescili, geleneksel ürünleri korumanın en önemli aracı. İğde, alıç, üvez, Malta eriği, harnup, kocayemiş ve çitlembik için coğrafi işaret başvurusu yapılmamış — bu, büyük bir fırsat. Eğer doğru yörelerden (Ödemiş Malta eriği, Aydın iğdesi, İzmir alıcı, Muğla kocayemişi gibi) coğrafi işaret alınırsa, bu meyveler ekonomik değer kazanabilir.
Bu dönüşümde Türk şeflerinin rolü kritik. Şemsa Denizsel, Ege mutfağının yerel malzemelerini araştırması ve menülerine taşımasıyla tanınır. Civan Turpçu, unutulmuş Anadolu tahılları ve meyveleri ile yaptığı çalışmalarla dikkat çeker. Maksut Aşkar, Meyhanevi gibi mekanlarda Ege’nin yerel ürünlerini fine dining’e taşır. Bu şefler, iğde marmelatını, alıç şurubunu, Malta eriği pestilini menülerine alarak köyden fine dining’e bir köprü kuruyor.
Sonuç: Miras mı, Kayıp mı?
Ege’nin unutulan meyveleri, biyoçeşitlilik, gıda egemenliği ve kültürel miras açısından kritik bir noktada. Her kaybolan meyve türü, yüzyılların bilgi birikiminin de kaybolması demek. Avokado ithalatına karşı en güçlü cevap, aslında kapımızın önündeki ağaçta duruyor: iğde, alıç, üvez, Malta eriği, harnup, kocayemiş, çitlembik. Bunları yeniden keşfetmek, hem sofralarımızı zenginleştirir hem de Anadolu’nun yerel ekonomisine katkı sağlar. Kaybolan meyveyi kurtarmak, bir ağacı dikmek kadar basit — ve bir ağacı dikmek, bir hikâyeyi yaşatmak kadar anlamlı.
Sıkça Sorulan Sorular
İğde meyvesi nasıl tüketilir?
İğde taze, kuru, pekmez, marmelat ve pestil olarak tüketilir. Taze iğde buruk ve hafif ekşimsi; kuru iğde tatlıdır. İğde pekmezi, kış aylarında enerji ve demir kaynağı olarak tüketilir. C ve E vitamini ile fenolik bileşiklerce zengindir.
Alıç hangi hastalıklara iyi gelir?
Alıç, geleneksel tıpta kalp-damar sağlığı için kullanılır. Modern fitoterapide standardize alıç ekstresi hafif kalp yetmezliği ve hipertansiyon tedavisinde destekleyici olarak kullanılır. Ancak ilaç değildir; düzenli ilaç kullananlar doktoruna danışmalıdır.
Malta eriği neden yok oldu?
Malta eriği, Ege’de 1980’lere kadar yaygın olarak yetiştirilen bir meyveydi. Köyden kente göç, ithal meyve baskısı ve tarımsal monotonlaşma nedeniyle son 30 yılda üretimi ciddi şekilde azaldı. Bugün sadece bazı Ege köylerinde yaşlılar tarafından toplanmaktadır.
Bu meyveler için coğrafi işaret başvurusu yapılabilir mi?
Evet. İğde, alıç, üvez, Malta eriği, harnup, kocayemiş ve çitlembik için coğrafi işaret başvurusu yapılabilir. Türk Patent ve Marka Kurumu’na yöresel üretici birlikleri aracılığıyla başvurulabilir. Coğrafi işaret, bu meyvelerin ekonomik değer kazanmasını ve kaybolmasının önlenmesini sağlar.
Bu yazılar ilginizi çekebilir
Haberler
COP31 Masasında Dünyayı Doyuran Anadolu Yemekleri
Antalya’da düzenlenen COP31 İklim Zirvesi’nde Türk mutfağı damga vurdu. 7 Bölge 7 Mutfak sunumu, yerel tedarik zincirleri ve Sıfır Atık Mutfağı uygulamalarıyla sürdürülebilir gastronomi modeli.
Dünyanın iklim geleceğinin ve küresel çevre politikalarının masaya yatırıldığı Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı (COP31), Antalya’da yalnızca diplomatik müzakerelerle değil; küresel gıda krizine Anadolu’nun bin yıllık üretim ve tüketim felsefesiyle yanıt veren devrim niteliğinde bir gastronomi çıkarmasıyla yankı buldu. Dünyanın dört bir yanından gelen binlerce delege ve devlet temsilcisi, iklim zirvesinin yemek alanlarında kurulan özel gastronomi pavyonlarında ağırlandı. Türk mutfağı, uluslararası kamuoyuna yalnızca köklü lezzetleriyle değil; kısa tedarik zincirleri, yerel mandıra ürünleri ve sıfır atık mutfak disipliniyle sürdürülebilir bir gelecek modeli olarak sunuldu.
Küresel sera gazı emisyonlarının üçte birinden fazlasının endüstriyel gıda sistemlerinden kaynaklandığı gerçeği, büyük zirvelerdeki yiyecek-içecek operasyonlarını doğrudan bir çevre politikasına dönüştürüyor. Şef Tolga Atalay liderliğinde yürütülen COP31 gastronomi organizasyonunda uluslararası zincir markalar tamamen devre dışı bırakıldı; menülerin omurgası en az 70 yıllık geçmişe sahip yerli Türk işletmelerine ve Antalya havzasının yerel üreticilerine emanet edildi.
Yedi Bölge Yedi Mutfak: Anadolu’nun Karbon Ayak İzini Düşüren Harita
Zirve alanında kurulan ‘7 Bölge 7 Mutfak’ tematik istasyonlarında, Türkiye’nin coğrafi tescilli lezzetleri iklim delegelerine tanıtıldı. Antalya’nın asırlık tahinli piyazı, köftesi ve hibeşi; Gaziantep’in sabah beyranı, içli köftesi ve nohut dürümü; Kayseri’nin Develi cıvıklısı ile kurşun aşı çorbası; Karadeniz’in tereyağlı kuymağı, pepeçurası ve Laz böreği bu alanlarda yerinde pişirildi. Çankırı’nın kışlık tutmaç çorbası ve yaren güveci de menülere dahil edilerek Anadolu’nun zengin ürün çeşitliliği sergilendi.
Yemeklerin hazırlanmasında temel ilke, tarladan çatala kat edilen mesafeyi (gıda milleri) en aza indirmek oldu. Antalya ve çevre ilçelerdeki yerel mandıralardan sağlanan taze süt ve peynirler, taşımadan kaynaklanan karbon emisyonunu sıfırlarken; mevsiminde toplanan sebzeler soğuk zincir enerjisini minimuma düşürdü.

Sıfır Atık Mutfağı: Kabuktan Çekirdeğe Dönüşen Yirmi Lezzet
Zirvenin uluslararası delegeler tarafından en çok ilgi gören bölümü ise Sıfır Atık Vakfı ortaklığıyla kurulan özel Sıfır Atık Mutfağı oldu. Türk Lehçesi, Kıyı, Helvahane, Miras ve Ocak isimli beş butik konsept restoranda, mutfaklarda çoğu zaman doğrudan çöpe atılan narenciye kabukları, sebze sapları ve balık artıkları 20 farklı reçeteyle yeniden sofraya kazandırıldı.
Antalya’nın narenciye kabuklarından kaynatılan aromatik marmelatlar, ayıklanan balık etlerinden hazırlanan çıtır balık köfteleri ve sebze köklerinden demlenen konsantre çorba stokları; gıda israfının tüketimden önce tezgâhta önlenebileceğini uygulamalı olarak kanıtladı. Şefler, delegelere atık azaltma yöntemlerini canlı atölyelerle aktararak Türk mutfağının genetik kodunda zaten var olan ‘nimete saygı’ ve ‘israf etmeme’ kültürünü modern sürdürülebilirlik bilimiyle birleştirdi.
Kadim Kiler Geleneği İklim Krizine Çözüm Sunuyor
Anadolu mutfağının binlerce yıllık saklama teknikleri (tarhana kurutma, bulgur kaynatma, sebze kurusu ve tuzlu salamura); bugün modern dünyanın ‘soğuk zincirsiz saklama’ arayışına en doğal yanıtı veriyor. Elektrik ve fosil yakıt tüketmeden güneşte kurutulan sebzeler ve fermente turşular, gıdanın bozulmadan kışa aktarılmasını sağlayarak sera gazı salınımını engelliyor.
Antalya’daki iklim zirvesi, gezegenin geleceğinin yalnızca rüzgâr türbinleri veya güneş panelleriyle değil; tarladaki tohum tercihi, mutfaktaki bıçak disiplini ve sofraya konan tabağın ardındaki üretim aklıyla kurtulacağını uluslararası kamuoyuna bir kez daha güçlü bir mesajla hatırlattı.
Sıkça Sorulan Sorular
COP31 İklim Zirvesi nerede ve ne zaman düzenlenmiştir?
Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı (COP31), Kasım 2026’da Antalya’nın ev sahipliğinde küresel delegelerin katılımıyla gerçekleştirilmiştir.
Zirvedeki Sıfır Atık Mutfağı’nda neler sergilenmiştir?
Sebze ve meyve kabuklarından yapılan marmelatlar, balık artıklarından üretilen köfteler ve kök sebze stokları olmak üzere mutfak artıklarını değerlendiren 20 farklı sürdürülebilir yemek sunulmuştur.
Yemeklerde yerel tedarik neden tercih edilmiştir?
Uluslararası gıda taşımacılığından kaynaklanan karbon ayak izini düşürmek, gıda milleri mesafesini kısaltmak ve yerel çiftçi ile mandıraları doğrudan desteklemek amacıyla Antalya havzası ürünleri kullanılmıştır.
Haberler
Devrek Simidi Kahvaltıya Dönüşüyor
Zonguldak Devrek’in kaynar dut pekmezinde haşlanan meşhur simidi, fırında sucuk, zeytin, kaşar ve yumurtayla birleşerek doyurucu bir kahvaltı ziyafetine dönüşüyor.
Bir simidin ortasındaki dairesel boşluk, başlı başına zengin bir kahvaltı tabağına dönüşebilir mi? Batı Karadeniz’in maden ve orman kenti Zonguldak’ın Devrek ilçesinde bu sorunun yanıtı, sabah fırınlarından yükselen cızırtılı bir lezzet şöleniyle veriliyor. Devrek simidinin çıtır susamlı halkası bir lezzet havuzuna dönüşüyor; içine tereyağında sotelenmiş sucuk, soğan, biber ve zeytin harcı doldurulup üzerine kırılan köy yumurtası ve eriyen kaşar peyniriyle fırınlanarak sofraya geliyor. Ancak bu özgün kahvaltı tabağının asıl gücü, simide o koyu kehribar rengini ve çıtırlığını veren asırlık dut pekmezi kazanında saklıdır.
Anadolu’nun her köşesinde sokak kültürünü şekillendiren simit; İstanbul’da hafif gevrek, Ankara’da pekmezi yoğun ve susamı az, İzmir’de ise gevrek adıyla sıcak su banyosuyla pişer. Devrek simidini Türkiye’deki tüm benzerlerinden ayıran temel üretim disiplini ise hamurun fırına girmeden önce doğrudan kaynar dut pekmezi kazanında haşlanmasıdır. Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi’nden İhsan Kazkondu’nun Aşçı Dede Ateşbaz-ı Veli Sempozyumu bildirisinde de belgelendiği üzere; bu teknik ilçede nesillerdir aktarılan köklü bir fırıncılık hafızasını temsil eder.
Kaynar Pekmez Banyosu ve Odun Ateşinde Şok Pişirme
Devrek fırınlarında gece yarısı mayalanan sert hamur fitilleri, ustaların tezgâhında iki ucu birleştirilerek halka haline getirilir. Diğer yörelerde soğuk veya ılık pekmezli suya batırılıp çıkarılan simitlerin aksine, Devrek’te ocak üzerinde fokurdayan saf dut pekmezi dolu bakır bir kazan bulunur. Halka hamurlar bu kaynar pekmezin içine bırakılarak kısa bir süre haşlanır (haşlama simit tekniği). Kaynar pekmez, hamurun dış yüzeyindeki nişastayı anında jelatinleştirerek fırında esmerleşecek parlak bir zırh oluşturur.

Pekmezden kevgirle süzülen sıcak hamurlar, bol susam havuzuna atılır ve her noktası susamla kaplanır. Meşe odununun yandığı taş tabanlı fırına sürülen simitler, dışı çıtır çıtır cam gibi parlayan, içi ise süngerimsi ve hafif tatlımsı bir rayihaya kavuşan Devrek simidine dönüşür.
Simit Boşluğundan Doğan Fırınlanmış Kahvaltı Tabağı
Bu kadim sokak ürününün son yıllarda Zonguldak mutfak envanterine giren en yaratıcı formu ise Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın Türkiye Kültür Portalı kayıtlarında yer alan fırında yumurtalı Devrek simidi sunumudur. Batı Karadeniz Kalkınma Ajansı (BAKKA) saha derlemeleriyle tescillenen bu tarifte, simit yalnızca ekmek olarak tüketilmez; yemeğin hem kabı hem de ana karakteri olur.
Tavada tereyağı eritilerek ince kıyılmış soğan, sivri biber, kasap sucuğu, siyah ve yeşil zeytinler yaklaşık beş dakika boyunca hafifçe sotelenir. Fırın tepsisine oturtulan Devrek simidinin orta boşluğuna bu sıcak harç sıkıca doldurulur. Harcın tam ortasına taze bir yumurta kırılır; üzerine kıyılmış maydanoz ve bolca rendelenmiş taze kaşar peyniri serpilir. 130 derecelik fırına sürülen tepsi, kaşarlar eriyip nar gibi kızarana ve yumurta akı pişip sarısı akışkan kalana kadar fırınlanır.
Dut Pekmezinin Karamelizasyonu Sucuğun Baharatıyla Buluşuyor
Fırından çıkan bu tabakta, dut pekmezinin fırın sıcağıyla karamelize olmuş hafif tatlımsı gevrek simit kabuğu, eriyen kaşarın tuzu ve sucuğun baharatıyla kusursuz bir zıtlık dengesi kurar. Çatalla patlatılan yumurta sarısına simidin çıtır kenarlarını bandırarak yemek, Karadeniz’in fırın kültürünü modern bir brunch zenginliğine taşır.
Taş fırının kaynar pekmez kazanından evlerin kahvaltı masasına uzanan Devrek simidi; geleneksel bir sokak lezzetinin küçük bir dokunuşla nasıl doyurucu bir sofra anıtına dönüşebileceğinin en lezzetli kanıtıdır.
Sıkça Sorulan Sorular
Devrek simidinin diğer simitlerden en önemli farkı nedir?
Devrek simidi fırına girmeden önce soğuk pekmez yerine ocakta fokurdayan kaynar dut pekmezi kazanında haşlanır; bu sayede dışı cam gibi çıtır bir parlaklık, içi ise yumuşak bir doku kazanır.
Fırında yumurtalı Devrek simidi hangi fırın ayarında pişirilir?
Resmî Kültür Portalı tarifine göre hazırlanan simit, kaşar peyniri eriyip yumurta kıvam alana kadar yaklaşık 130°C fırında ağır ağır pişirilir.
Devrek simidinde neden dut pekmezi tercih edilir?
Dut pekmezi yüksek ısılarda yanmadan parlak bir karamelizasyon sağlar ve hamura hafif meyvemsi, asil bir tatlılık katar.
Haberler
Taş Fırından Bir Yıl Bayatlamayan Beypazarı Kurusu
Ankara Beypazarı’nın asırlık taş fırınlarında pişen ve bir yıl boyunca bayatlamayan meşhur kurusu. Tereyağı, tarçın ve 12 saatlik kurutma zanaatının yol azığı sırrı.
Ankara’nın ahşap konakları, gümüş işlemeciliği ve tarihi çarşılarıyla yaşayan ilçesi Beypazarı’nda sokak aralarından yükselen koku, sıradan bir fırının ekmek kokusundan çok farklıdır. Havaya yayılan taze köy tereyağı ve hafif tarçın esintisi, Anadolu’nun belki de en dayanıklı, en sert ve en köklü fırıncılık mucizesini haber verir: Beypazarı Kurusu. Hiçbir kimyasal koruyucu, katkı maddesi veya paketleme gazı kullanılmadan tam bir yıl boyunca tazeliğini, çıtırlığını ve lezzetini koruyabilen bu geleneksel gevrek; 2013 yılında coğrafi işaret tesciliyle koruma altına alınmış bir yol azığı şaheseridir.
Beypazarı kurusunun doğuşu, İpek Yolu üzerinde kervanların ve Osmanlı ordusunun sefere çıkarken aylarca bozulmayacak, küflenmeyecek ve yüksek enerji sağlayacak gıda arayışına dayanır. Hamurunda yalnızca un, taze süt, eritilmiş saf tereyağı, yaş maya, kaya tuzu ve lezzetin gizli imzası olan bir tutam toz tarçın kullanılır. Tarçın, kuruda baskın bir tatlılık yaratmaz; aksine tereyağının ağırlığını kırarak ağızda ferahlatıcı ve derin bir rayiha bırakır.
Usta Elinde Yuvarlanan Parmak Boyu Hamurlar
Yoğrulan sert kıvamlı hamur, tezgâhta kadınların ve ustaların hünerli avuçlarında parmak kalınlığında ince şeritler halinde yuvarlanır. Ardından bıçakla yaklaşık 4-5 santimetrelik verev lokmalar halinde kesilir. Uçları hafifçe sivrilen bu parçalar, mayalanması için tahta pasaların üzerinde dinlendirilir. Kurunun taş fırındaki ilk sınavı, meşe odunu alevinde başlar.
Yaklaşık 200 derecedeki taş fırına sürülen kurular, dışı altın sarısı bir renk alana kadar 15-20 dakika ön pişirmeye tabi tutulur. Ancak bu aşamada fırından çıkan ürün henüz meşhur ‘kuru’ değildir; içi yumuşak bir poğaça kıvamındadır. Beypazarı kurusunu bir yıl boyunca taş gibi dayanıklı kılan asıl mucize, fırın söndükten sonraki ikinci evrede gerçekleşir.

Fırının Soğuyan Kucağında On İki Saatlik Kurutma
Akşam fırının ateşi çekilip alevler dindiğinde, tepsiler yeniden sıcak fırının tabanına sürülür ve fırının kapağı sabaha kadar sıkıca kapatılır. Fırının ağır ağır düşen 70-80 derecelik ılık ısısında yaklaşık 12 ila 14 saat boyunca bekleyen kurular, içlerindeki son su ve nem damlasını da tamamen buharlaştırır. Bu uzun fırınlama süreci, gıdalarda bozulmaya ve küflenmeye yol açan su aktivitesini (Aw) neredeyse sıfıra indirir.
Tamamen nemsiz kalan kuru, taş gibi sertleşir. Bu sertlik bir kusur değil, ürünün zırhıdır. Beypazarı kurusu doğrudan ısırılarak değil; geleneksel olarak sıcak çaya, süte veya çorbaya birkaç saniye batırılıp gevşetilerek tüketilir. Sıcak çayı sünger gibi içine çeken tereyağlı hamur, ağızda dağılan kıtır bir lezzet şölenine dönüşür. Asırlık kervanların azık torbalarından günümüz çay saatlerine taşınan bu lezzet, Anadolu fırıncılığının zamanı durduran en net kanıtıdır.
Sıkça Sorulan Sorular
Beypazarı kurusu neden bir yıl boyunca bayatlamaz?
Pişirildikten sonra soğuyan taş fırında 12 saatten fazla tutularak içindeki nem tamamen buharlaştırılır; nemsiz ortamda küf ve bakteri üreyemediği için kuru bir yıl boyunca bozulmadan kalır.
Beypazarı kurusunda neden tarçın kullanılır?
Tarçın ürüne tatlılık vermek için değil; tereyağının yoğun kokusunu dengelemek, doğal bir koruyucu kalkan oluşturmak ve hafif baharatlı bir derinlik katmak için az miktarda eklenir.
Beypazarı kurusu nasıl yenmelidir?
Çok sert bir yapıya sahip olduğu için geleneksel olarak çaya, süte veya sıcak içeceklere 3-5 saniye batırılarak hafifçe yumuşatıldıktan sonra yenmesi önerilir.
